مرتضى مطهرى
41
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
اصوليون مىگويند خود قرآن تصريح مىكند و فرمان مىدهد كه مردم در آن « تدبر » كنند و فكر خود را در معانى بلند قرآن به پرواز درآورند ، پس مردم حق دارند كه مستقيماً معانى آيات قرآنيه را در حدود توانايى به دست آورند و عمل نمايند . بعلاوه در اخبار متواتره وارد شده كه پيغمبر اكرم و ائمه اطهار از اينكه اخبار و احاديث مجعوله پيدا شده و به نام آنها شهرت يافته ناليده و رنج بردهاند و براى جلوگيرى از آنها مسئله « عرضه بر قرآن » را طرح كردهاند . فرمودهاند كه هر حديثى كه از ما روايت شده بر قرآن عرضه كنيد اگر ديديد مخالف قرآن است بدانيد كه ما نگفتهايم ، آن را به ديوار بزنيد . پس معلوم مىشود برعكس ادعاى اخباريين احاديث معيار و مقياس قرآن نيستند بلكه قرآن معيار و مقياس اخبار و روايات و احاديث است . ظواهر سنت درباره حجيت ظواهر سنت احدى بحثى ندارد ولى در باب سنت - كه مقصود همان اخبار و روايات است كه قول يا فعل يا تقرير پيغمبر يا امام را بازگو كرده است - دو مطلب مهم وجود دارد كه اصوليون درباره آنها بحث مىكنند . يكى حجيت خبر واحد است ، ديگر مسئله تعارض اخبار و روايات است . از اين رو دو فصل مهم و پرشاخه در علم اصول باز شده يكى به نام « خبر واحد » و ديگر به نام « تعادل و تراجيح » . خبر واحد خبر واحد يعنى روايتى كه از پيغمبر يا امام نقل شده ولى راوى يك نفر است و يا چند نفرند ولى به مرحله تواتر نرسيده است ، يعنى در مرحلهاى نيست كه موجب يقين بشود . آيا چنين اخبارى را مىتوان مبناى استنباط قرار داد يا نه ؟ . اصوليون معتقدند كه اگر راوى يا راويان عادل باشند و لااقل اگر اطمينانى به راستگويى آنان باشد مىتوان روايات آنها را مورد استناد قرار داد . يكى از ادلّه اصوليون بر اين مدعا آيه « نبأ » است كه مىفرمايد :